Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Երևանում զրուցել է Թուրքիայից լրագրողների հետ։  Hayastan.news-ը ներկայացնում է CNN Turk-ում հրապարակած հոդվածի թարգմանությունը հատվածաբար․

Անադոլու գործակալություն.  Հարգելի վարչապետ, Հայաստանում պատմության ընկալման առնչությամբ երկար ժամանակ տարբեր ու կարևոր գնահատականներ եք տալիս, հանդես եք գալիս քննադատություններով ու առաջարկություններով։ Մենք՝ որպես «Անադոլու» գործակալություն, հետևում ենք ձեր հայտարարություններին բնօրինակով՝ հայերենով։ Կցանկանայի, որ դուք անդրադառնաք այն պատճառներին, թե ինչու եք այս հարցը մեր ուշադրությանը հրավիրել։ Ո՞րն է ձեր նպատակը այս հարցում՝ թե՛ այստեղի, թե՛ սփյուռքի ձեր քաղաքացիների համար։ Շնորհակալություն։

Նիկոլ Փաշինյան. Կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր երկիր պետք է առերեսվի իր պատմության հետ, սա շատ պարզ խնդիր է, և չեմ կարծում, որ ոչ ես, ոչ Հայաստանի Հանրապետությունն այս հարցում յուրահատուկ մոտեցում չունենք։ Մենք միշտ հետաքրքրվել ենք մեր պատմությամբ, բայց այստեղ կարևորն այն է, թե որտեղ, ինչպես և ինչ նպատակով ենք օգտագործելու պատմությունը, որը մեզ առաջարկում է։ Միևնույն ժամանակ, կարևոր է նաև տեսնել այն պատգամները, որոնք տալիս է մեզ պատմությունը և ճիշտ ընկալել այդ հաղորդագրությունները։

Գիտեք, մի ասացվածք կա, որ «Պատմությունից դասեր պետք է քաղել», բայց պատմության ոչ մի էջում հստակ գրված չէ, թե որն է դասը։ Այսինքն՝ պատմական ոչ մի աղբյուր այսպես չի ասում՝ «սա եղավ, սա եղավ, սա եղավ, հիմա ուշադրություն դարձրեք՝ սա է դասը, սա է արդյունքը»։ Այլ կերպ ասած, այս եզրակացությունն ուղղակիորեն չի պարունակվում պատմության մեջ. Թե որ դասը կքաղվի և ինչպես կընկալվի և կօգտագործվի պատմությունը, ամբողջովին քաղաքական ընտրության և քաղաքական ընկալման խնդիր է: Սա շատ կարևոր հարց է։ Արդյո՞ք մենք կօգտագործենք պատմությունը որպես տեղեկատվության աղբյուր, որպես տեղեկատվության աղբյուր՝ ներկան և ապագան հասկանալու համար, որպես տեղեկատվության աղբյուր և ուղեցույց՝ ներկան ու ապագան կառուցելու նախագծի համար, թե՞ կապրենք պատմության մեջ:

Սրանք քաղաքական ընտրության հարցեր են։ Որովհետև, գիտեք, երբ մենք խոսում ենք պատմության և պատմության դասերի մասին ցանկացած միջավայրում, միշտ բանավեճ է լինելու: Որովհետև յուրաքանչյուրն ընկալում է պատմությունը ըստ իր քաղաքական հեռանկարի։ Այսինքն՝ նույնիսկ նույն հասարակության ներսում կարող են լինել տարբեր ընկալումներ։ Ի դեպ, ասեմ նաև, որ պատմությունը, թերևս, ամենաքաղաքական գիտություններից կամ ամենաքաղաքական գիտություններից է։ Հետեւաբար, պատմության ընկալումը ինչ-որ իմաստով քաղաքական ընկալման խնդիր է։

Այսպիսով, ո՞րն է այս ելույթի իմաստը, ընկալումը կամ պատճառը։ Այո, ինչպես նշեցիք, ես հաճախ եմ խոսում պատմության մասին, և իմ հիմնական ուղերձը սա է. թե՛ Հայաստանում խոսելիս, թե՛ Սփյուռքի մեր հայրենակիցների հետ խոսելիս ընդգծում եմ, որ պատմությունը պետք է տարանջատենք ներկայից։ Մենք չենք կարող պատմությունն ու այսօրը նույն կերպ ընկալել, քանի որ այսօր այսօր է, և պատմությունը պատմություն է։ Հնարավոր չէ, որ ապագայի և պատմության միջև սահմաններ չլինեն, քանի որ, իմ ընկալմամբ, ապագան չպետք է լինի պատմության մեկ առ մեկ արտացոլումը: Ապագան հնարավորություն է բարելավելու պատմության այն էջերը, որոնք մենք ցանկանում ենք ուղղել կամ ավելի լավը դարձնել: Բայց սա կրկին քաղաքական ընտրության խնդիր է։

Կարծում եմ՝ պետք է ճիշտ ընկալել այս նրբերանգը՝ պատմության մեջ բացարձակ ճշմարտություն չկա, պատմության յուրաքանչյուր ընկալում իրականում քաղաքական ընկալում է։ Սա ընդհանուր առմամբ ճիշտ է, բայց կան քաղաքական ուժեր, որոնք, կախված իրենց քաղաքական նախասիրություններից, ընդունում են, որ ունեն պատմության վերաբերյալ բացարձակ ճշմարտություններ։ Կան համայնքներ և պետություններ, որոնք ունեն իրենց բացարձակ ճշմարտությունները պատմության վերաբերյալ: Եվ սա անհերքելի փաստ է։

Ուստի իմ ըմբռնումն այն է, որ պատմությունից քաղած դասերը պետք է օգտագործենք այնպես, որ ծառայի մեր պետության այսօրվա՝ Հայաստանի Հանրապետության, պետության և ապագայի շահերին։ Ի դեպ, ուզում եմ նշել, որ իմ ընկալմամբ այս բանավեճը հասունացել է թե՛ Հայաստանում, թե՛ Սփյուռքում։ Սակայն կրկին շեշտեմ, որ այստեղ պատմությունը փոխելու կամ հերքելու մասին խոսք չկա։ Այն, ինչ քննարկվում է այստեղ, փոխում է պատմության մեր գործնական ընկալումը։ Ի՞նչ նպատակով պետք է օգտագործել պատմությունը, որպես աղբյուր, ի՞նչ տեղեկություններ պետք է քաղենք պատմությունից։ Սա հեշտ հարց չէ, բայց ես համոզված եմ, որ դա անհրաժեշտ է:

Սա անհրաժեշտ է, և իմ դիտարկումները հուշում են, որ այս բանավեճը հասունանում է։ Սակայն կարևոր է, որ այս քննարկումը հասունանա ոչ միայն Հայաստանի ներսում կամ հայկական շրջանակներում, այլ նաև տարածաշրջանային, քանի որ սա նույնպես հարց է։ Ինչի՞ համար ենք մենք օգտագործում պատմությունը, ապահովելու համար, որ պատմական հակամարտությունները հավերժ շարունակվեն, թե՞ մենք օգտագործում ենք պատմական հակամարտությունները որպես խաղաղ, համագործակցային և տարածաշրջանային կայուն ապագա կառուցելու ուղերձ: Ես երկրորդ տեսակետի ջատագովն եմ։

Ես արդեն 5-7 րոպե է թվարկում եմ, թե ինչ է կատարվում Հայաստան-Թուրքիա հարաբերություններում, 7 տարի առաջ բան չէի ունենա թվարկելու․ Փաշինյանը՝ թnւրք լրագրողի հարցին