Հետևեք մեզ։

Մի քանի հարյուր վանական ունեցող Հաղպատի վանքն այսօր դպիր չունի կամ մոմավաճառ տիկինը եկեղեցին առանց զանգերի չի թողնում (լուսանկարներ)

17:54, 28 հուլիս 2023
Մի քանի հարյուր վանական ունեցող Հաղպատի վանքն այսօր դպիր չունի կամ մոմավաճառ տիկինը եկեղեցին առանց զանգերի չի թողնում (լուսանկարներ)

Հայաստանն աշխարհում առաջինն է ընդունել քրիստոնեությունըը որպես պետական կրոն, մեր երկրի ամենահարուստ ժառանգություններից մեկը աշխարհում նմանը չունեցող վանական համալիրներն են, եկեղեցիները՝ յուրօրինակ ճարտարապետությամբ, կոթողները, որոնք միայն մենք ունենք։

 

Բայց․․․ ժամանակին, երբ մշակութային ժառանգության հարցերն առավել ակտիվ էին, որովհետև հումանիտար աղետի առաջ կանգնած չէինք, իսկ պետականությունն՝ անվտանգության, և դեսպանատներն աշխատում էին, հայկական համայնքներն առավել ակտիվ էին, այլ երկրներում գտվող եկեղեցիների վիճակի, գործող լինել-չլինելու, վերանորոգման հարցերն՝ արդիական։

Բայց Հայաստանում էլ վիճակը մխիթարող չէ, խոնարհված և ավերակ դարձած եկեղեցիների թիվը հասնում է մի քանի հարյուրի։

 

Պատմական ու մշակութային վայրեր ամեն այց չէ, որ քեզ, որպես հայի, հպարտության զգացում է տալիս, ամեն այց չէ, որ կենտրոնացնում է միայն փառահեղ կոթողի լուծումների վրա, որը երբեմն առձեռակերտ է թվում։

 

Հաղպատի վանական համալիր․ մշակութային հուշարձան է Հայաստանում, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության մաս է 1996-ից։

 

 

 

Վանական համալիրի կառուցումը մեկնարկել է 10-րդ դարում։ Վանքի առաջին՝ Սուրբ Նշան եկեղեցին և միաբանությունը 976 թվականին հիմնադրել են Աշոտ Գ Բագրատունի թագավորը և նրա կին Խոսրովանույշը՝ իրենց որդիներ Կյուրիկեի (Գուրգենի) և Սմբատի արևշատության համար։

 

Հիմնադիր վանահայրն է եղել Սիմեոնը, որը Տիրանուն երեցի հետ ղեկավարել է եկեղեցու շինարարությունը (ավարտը՝ 991 թվականին) և հիմնել վանքի հոգևոր դպրոցը։ Սանահինի վանքից և այլ վայրերից հրավիրվել են գիտնական և ուսուցիչ վանականներ, և շուտով Կյուրիկյան թագավորության այս երկու վանքերում միաբանների ընդհանուր թիվը հասել է 500-ի։

 

 

 

 

Հաղպատի վանական համալիրը կազմում են Սբ․ Նշան եկեղեցին, երկու գավիթ, երեք փոքրաչափ եկեղեցի, երկու միջանցք-տապանատուն, գրատուն, զանգակատուն, մի քանի մատուռ, դամբարաններ և խաչքարեր, բաղնիք: Համալիրի շենքերի մեծ մասը կառուցված է կապտավուն, սրբատաշ բազալտից: Վանքը շրջապատված է աշտարակավոր պարսպով: Տարածքից դուրս են գտնվում աղբյուր-հուշարձանը և մի քանի փոքր եկեղեցիներ:

 

Աշտարակավոր պարիսպը վնասված է, եկեղեցին պարուրված է կարմիր ժապավենով՝ վթարային է։ Hayastan.news-ին ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչությունից հայտնեցին, որ նախագծման և նախահաշվարկային աշխատանքներ արված են, մինչև տարեվերջ պետությունը 59 մլն դրամ պետք է հատկացնի վերականգնողական և ամրաշինական աշխատանքների համար։

 

 

 

Հաղպատում վաղուց նախկին ակտիվությունը չկա, եկեղեցու զանգերը ղողանջում են միայն ժամերգությունից առաջ, պատճառն անսպասելի էր․ երբեմնի հոգևոր կենտրոնում, երբ անգամ աղոթատեղիները երեք հարկ ունեին, այժմ դպիր չկա։ Այսինքն, երբեմնի հոգևոր հզոր կենտրոնը  կրտսեր աստիճանավոր չունի (ընթերցող-գրակարդաց, դռնապան, ջահընկալ, երդմնեցուցիչ տրվող մեկ ընդհանուր անվանումն է դպիր)։ Ի դեպ, ինչպես նշվում է «Սրբազան ժառանգություն» Հայ քրիստոնեական մշակույթի համառոտ հանրագիտարանում, զանգահարությունը X դարից հայ եկեղեցական ծիսակատարությունների անբաժան մասն է: